4 oktober lezing over Maria van Antwerpen: 'Man, wat 'n vrouw!'

Maria van Antwerpen werd 300 jaar geleden in Breda geboren. In het kader van de 'Maand van de Geschiedenis' wordt er op vrijdag 4 oktober een lezing over deze fascinerende 'Bredasche heldinne' gegeven.

Tegenwoordig is het thema LHBTI vaak in het nieuws, maar reeds in de 18de eeuw leefde Maria van Antwerpen jarenlang als man. Hij/zij trad in dienst als soldaat in het Staatse leger, was getrouwd met een vrouw en liet zichzelf als vader registreren bij de doop van zijn/haar kind tot de ontmaskering en veroordeling in 1769.

Wij hebben misschien de indruk dat transgenders een recent fenomeen zijn, maar de geschiedenis kent tal van verhalen van vrouwen die hun sekse en de daaruit voortvloeiende rol niet accepteren en zich als man voordoen. Alleen al in de Nederlanden vinden historici vanaf de late 16de eeuw 120 gevallen van vrouwen die als man door het leven gingen. En dat zijn dan de 'betrapte' gevallen.

Transgender gaat verder dan travestie. Het is niet alleen een 'verkleedpartij', maar een volledig overnemen van en zich inleven in het andere geslacht. De redenen kunnen verschillend zijn, écht transgenderisme waarbij een persoon zich als het ware gevangen voelt in het lichaam van een andere sekse, maar in de 17de en 18de eeuw is het vaak de enige manier waarop een vrouw een bepaald beroep kon uitoefenen, niet zelden om te ontsnappen aan ellende, armoede en misbruik. Misschien had een vrouw die zich bij een reis tijdelijk als man had verkleed, gemerkt dat het leven als man meer kansen bood. Om deze redenen en misschien gewoon uit op avontuur namen deze vrouwen soms dienst als soldaat of lieten zich inschepen als matroos bij de Verenigde Oostindische Compagnie. Er zijn enkele zeldzame gevallen bekend van vrouwen die een mannenambacht uitoefenden (stalknecht, schoenmaker, steenhouwer) en op die manier een gewoon bestaan opbouwden.

Tijdens de lezing wordt het merkwaardige leven bekeken van Maria van Antwerpen, een van de best gedocumenteerde verhalen over een transgender. Er bestaan geen portretten van haar, maar wel een gedeeltelijke biografie, processtukken en liederen. Zo heeft Franciscus Lievens Kersteman in 1751 het boekje 'De Bredasche heldinne' aan haar gewijd en vermeldden Lotte van de Pol en Rudolf Dekker in 1989 in 'Vrouwen in mannenkleren' wetenswaardigheden over Maria.

'Het enige wat mij nog verdrietig maakt, is dat ik de volle zes jaren niet heb uitgediend. Ik had namelijk besloten bij het ontslag mijn verhaal aan mijn oversten te vertellen, zodat men tot roem van onze eeuw had kunnen zeggen dat in het regiment van Veltman een vrouw was geweest die zes jaren eerlijk en trouw gediend heeft', verklaarde Maria van Antwerpen bij haar arrestatie.

Na veel omzwervingen belandt Maria van Antwerpen uiteindelijk weer in haar geboorteplaats en overlijdt daar in 1781. Het zal daarom ook in Breda zijn dat Brenda Kah deze lezing zal houden.

Brenda Kah ontdekte haar verre oudtante Maria van Antwerpen in een zoektocht naar de herkomst van de naam van haar oudste dochter. Ze las met veel belangstelling het verhaal van Kersteman, de verhoren in Gouda en het lied, plus de studies waarin aandacht wordt besteed aan de bijzondere levensloop van Maria en vergelijkbare vrouwen. Brenda is moeder van twee dochters, heeft Slavische talen gestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen en is tegenwoordig communicatiemedewerker bij de Faculty of Science and Enginneering van diezelfde universiteit. Ze vertelt graag Maria's verhaal aan u, zodat men ook in de 21e eeuw kan zeggen dat er een dappere vrouw was in het regiment van Veltman, die op haar manier het beste van haar leven probeerde te maken.

De lezing is georganiseerd door Historisch Breda, in samenwerking met het Stedelijk Museum Breda, en wordt op 4 oktober 's avonds om acht uur gehouden in de Waalse Kerk in de Catharinastraat. Entreekaarten kosten 8 euro en zijn verkrijgbaar bij de Vrije Boekhandel en Waalse kerk. Oud-cursisten van Historisch Breda kunnen via: info@historischbreda.nl entreekaarten à 6 euro bestellen.

Meer berichten